Yazar: Nesrin KAYMAKCI
ORCID: https://orcid.org/0000-0002-8746-737X
Özet:
1912-1913 Balkan Harbi, Osmanlı Devleti’nin yalnızca askerî bir yenilgisi değil, aynı zamanda bir “millî yas”ı olarak da adlandırılmaktadır. Bir diğer tabirle, “küçük kıyamet” olarak adlandırılan bu savaş, Osmanlı Devleti’nin çok uluslu yapısının çözülmesini hızlandırmış hem siyasî hem de toplumsal düzlemde büyük bir travma yaratmıştır.
Bu dönemde yaşanan yıkım, yalnızca toprak kaybı olarak görülmemekle birlikte aynı zamanda bir kimlik ve aidiyet kaybı olarak da edebî eserlere yansımıştır. Nitekim Türk hikâye ve romanı, bu tarihsel felaketi sadece dışsal bir olay olarak değil, insan ruhunun ve toplumsal belleğin derinliklerine inen bir sarsıntı biçiminde işlemiştir.
Türk Edebiyatında özellikle hikâye ve romanın odak noktası alındığı bu çalışmada Balkan Harbi’nin ideolojik, sosyolojik ve psikolojik açıdan edebî metinlerde nasıl anlatıldığı üzerine tematik odaklı düşünülmüştür. Çalışmada incelenen metinler Ömer Seyfettin’in Bütün Hikâyeleri, Halide Edib Adıvar’ın Yeni Turan adlı romanı, Samiha Ayverdi’nin Mesihpaşa İmamı adlı romanı, Necati Cumalı’nın Viran Dağlar adlı romanı ve Zeliha Midilli’nin Bir Balkan Şarkısı Saranda adlı romanıdır. Bu makalenin amacı, Balkan Harbi’nin Türk hikâye ve romanındaki temsillerini tematik olarak ideolojik, sosyolojik ve psikolojik boyutlarıyla inceleyerek savaşın edebî bellekte nasıl bir anlam kazandığını ortaya koymaktır. Çalışma, dönemi ele alan ve bu açıdan öne çıkan hikâye ve romanlar üzerinden savaşın birey, toplum ve ideoloji düzeyinde nasıl yeniden kurgulandığını göstermeyi hedeflemektedir.
Çalışmanın sonucunda, Balkan Harbi’nin geçmişten bugüne yazılmış farklı roman ve hikâyelerde ideolojik, psikolojik ve sosyolojik boyutlarda birtakım etkilerinin sürdüğü ve bunların yansımalarının da kurgusal metinlerde görüldüğü sonucuna varılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Balkan Harbi, hikâye, roman.
Abstract:
The Balkan War of 1912–1913 can be regarded not only as a military defeat for the Ottoman Empire but also as a “civilizational crisis.” In other words, this war— referred to as a “small apocalypse”—accelerated the disintegration of the Empire’s multi-ethnic structure and created a profound trauma on both political and social levels.
The devastation experienced during this period was not merely perceived as a loss of territory, but also reflected in literary works as a crisis of identity and belonging. Turkish short stories and novels approached this historical catastrophe not only as an external event, but as a shock that penetrated deeply into the human psyche and collective memory.
This study, which focuses particularly on short stories and novels in Turkish
literature, examines how the Balkan War was represented in literary texts from ideological, sociological, and psychological perspectives. The analyzed works include Ömer Seyfettin’s Complete Stories, Halide Edib Adıvar’s novel Yeni Turan, Samiha Ayverdi’s Mesihpaşa İmamı, Necati Cumalı’s Viran Dağlar, and Zeliha Midilli’s Bir Balkan Şarkısı Saranda.
The aim of this article is to explore the representations of the Balkan War in Turkish short stories and novels, considering ideological, sociological, and psychological dimensions, and to reveal how the war has acquired meaning within literary memory. Through prominent works that address the period, the study aims to demonstrate how the war was reconstructed on individual, social, and ideological levels.
Key Words: Balkan War, history, novel.
Atıf: Kaymakcı, N. (2025). Türk Hikâye ve Romanında Balkan Harbi’nin Temsili: İdeolojik, Sosyolojik ve Psikolojik Boyutlar. Kâşgarlı Mahmud Dil ve
Edebiyat Dergisi, 1(2), 29-49.