ESKİ TÜRKÇE AT HASTALIK ADLARI ÜZERİNE
Yazar: Neslihan İŞLEK
Özet: Türkistan coğrafyasında göçebe bir yaşam biçimini benimseyen Türkler için at,yalnızca bir ulaşım aracı değil; hayvancılık, savaş ve toplumsal yaşamın temelunsurlarından biri olmuştur. At, kimi zaman binek hayvanı, kimi zaman değerli birarmağan, kimi zamansa savaşın vazgeçilmez bir aracı olarak kullanılmış; bu nedenleher daim kullanıma hazır tutulması zorunlu hâle gelmiştir. Bu durum, atın sağlıkdurumu ve bakımı konusunu hayati bir meseleye dönüştürmüştür. Kültürel kimliğive sembolik anlamlarının ötesinde at, tıpkı insan gibi hastalanabilen ve tedaviyeihtiyaç duyan canlı bir varlıktır. Atı erken dönemlerde evcilleştiren ve dünya uygarlıktarihine önemli katkılar sunan Türklerin, bu hayvana yönelik bakım ve tedaviuygulamaları bağlamında sahip oldukları veterinerlik bilgisi dikkatle incelenmelidir.Bu bilgiyi yansıtan kayıtlar, Türk kültürünün hem geleneksel halk hekimliği hem desistematik ve bilimsel yaklaşım bakımından ulaştığı düzeyi göstermesi açısındanönem taşımaktadır. Bu çalışmada, “Türkçenin, at hastalıkları ve tedavilerine ilişkinveterinerlik terminolojisi bağlamında bilim dili olarak kullanım düzeyi nedir?”sorusuna yanıt aranmıştır. Tarama yöntemiyle Eski Türkçe metinler ve tarihîsözlüklerden toplam 26 veterinerlik terimi tespit edilmiştir. Bu terimler; athastalıkları (6), yaralanmalar (4), terleme ve güçsüzlük durumları (4), çeşitli fizikselkusurlar (6) ve tedavi yöntemleri (6) olmak üzere tematik olarak sınıflandırılmıştır.Elde edilen veriler, tarihî kaynaklardaki cümle içi tanıklıklarıyla birliktedeğerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Eski Türkçe, Söz Varlığı, At Hastalıkları, Veterinerlik
Terminolojisi
Abstract:
For the Turks who adopted a nomadic lifestyle in the Turkestan region, the horse was not merely a means of transportation but a fundamental element of animal husbandry, warfare, and social life. Functioning at various times as a mount, a valuable gift, and an indispensable instrument of war, the horse had to be kept in constant readiness, which rendered its health and care a matter of vital importance. Beyond its cultural identity and symbolic meanings, the horse is a living organism that, like humans, is susceptible to illness and requires treatment. The Turks, who domesticated the horse
at an early stage and made significant contributions to the history of world
civilization, should therefore be examined with respect to their veterinary knowledge concerning the care and treatment of this animal. Records reflecting such knowledge are particularly valuable, as they demonstrate the level attained by Turkish culture in terms of both traditional folk medicine and a systematic, scientific approach. This study seeks to answer the following research question: To what extent did Turkish function as a scientific language in the field of veterinary terminology related to horse
diseases and treatments? Using a document analysis (scanning) method, a total of 26 veterinary terms were identified from Old Turkic texts and historical dictionaries.
These terms were thematically classified into five categories: horse diseases (6), wounds (4), conditions related to sweating and weakness (4), various physical defects in horses (6), and treatment methods (6). The data were analyzed together with sentence-level contextual attestations from historical sources.
Keywords: Old Turkic, Vocabulary, Horse Diseases, Veterinary Terminology
Atıf:
İşlek, N. (2025) Eski Türkçe At Hastalıkları Üzerine. Kâşgarlı Mahmud Dil ve
Edebiyat Dergisi, 1(2), 1-18.